Computer Awareness for Banking Exams 2026

Banking exams లో Computer Awareness ప్రాముఖ్యత

IBPS PO/Clerk, SBI PO/Clerk, RBI, RRB పరీక్షలలో Computer Aptitude / Knowledge ప్రశ్నలు వస్తాయి (IBPS/SBI PO Mains లో Reasoning & Computer Aptitude ఒకే విభాగంగా కలిపి ఉంటుంది — 45 ప్రశ్నలు, 60 మార్కులు, అందులో 4-6 ప్రశ్నలు నేరుగా Computer Knowledge పై వస్తాయి). ఇవి చాలావరకు ప్రాథమిక స్థాయి ప్రశ్నలు; Reasoning తో పోలిస్తే ఇక్కడ marks తేలికగా, వేగంగా వస్తాయి కాబట్టి ఈ సెక్షన్ ను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఈ గైడ్ లో సిలబస్ లోని ప్రతి టాపిక్ ను ఉదాహరణలు, పట్టికలు, 20 practice ప్రశ్నలతో వివరించాం.

1. కంప్యూటర్ తరాలు (Generations)

గమనిక: "Father of Computer" — Charles Babbage; "Father of AI" — John McCarthy; మొదటి ఎలక్ట్రానిక్ కంప్యూటర్ — ENIAC.

2. హార్డ్‌వేర్ ప్రాథమికాలు

• CPU భాగాలు: ALU (గణిత, తార్కిక ప్రక్రియలు), Control Unit (సూచనలను నియంత్రిస్తుంది), Registers (తాత్కాలిక చిన్న నిల్వ).
• Input devices: Keyboard, Mouse, Scanner, Microphone, Joystick. Output devices: Monitor, Printer, Speaker, Projector.
• నిల్వ పరికరాలు: HDD (Hard Disk — తక్కువ ఖరీదు, తక్కువ వేగం), SSD (Solid State Drive — ఎక్కువ వేగం, కదిలే భాగాలు లేవు), Pen drive, CD/DVD.
• Banking సంబంధిత పరికరాలు: MICR — చెక్కులపై అక్షరాల గుర్తింపు; OMR — mark-sense పత్రాల గుర్తింపు; Biometric scanner — వేలిముద్ర ద్వారా గుర్తింపు (Aadhaar ఆధారిత లావాదేవీలకు).

3. మెమరీ మరియు కొలమానాలు

కొలమానాలు: 1 Byte = 8 bits; 1 KB = 1024 Bytes; 1 MB = 1024 KB; 1 GB = 1024 MB; 1 TB = 1024 GB; 1 PB = 1024 TB.

4. సంఖ్యా వ్యవస్థలు (Number Systems)

కంప్యూటర్ నాలుగు ప్రధాన సంఖ్యా వ్యవస్థలను వాడుతుంది: Binary (ఆధారం 2 — 0,1), Octal (ఆధారం 8), Decimal (ఆధారం 10 — మనం రోజూ వాడేది), Hexadecimal (ఆధారం 16 — 0-9, A-F).

ఉదాహరణ: దశాంశ సంఖ్య 13 = 8 + 4 + 1 = Binary 1101. ఇలాంటి చిన్న conversions పరీక్షలో direct గా అడుగుతారు — పైన table ను గుర్తుంచుకోవడం సరిపోతుంది.

5. సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు ప్రోగ్రామింగ్ భావనలు

• System software: Operating System (Windows, Linux, Android, iOS, macOS), Utility programs, Device drivers.
• Application software: MS Word, Excel, PowerPoint, browsers, banking software.
• Open Source vs Proprietary: Open source (Linux, Android) సోర్స్ కోడ్ ఉచితంగా అందుబాటులో ఉంటుంది; Proprietary (Windows, MS Office) కంపెనీ యాజమాన్యంలో ఉంటుంది.
• Compiler vs Interpreter: Compiler మొత్తం ప్రోగ్రామ్ ను ఒకేసారి మెషిన్ కోడ్ గా అనువదిస్తుంది; Interpreter లైన్ బై లైన్ అనువదిస్తుంది.
• High-level vs Low-level languages: High-level (Python, Java, C++) మనుషులకు అర్థమయ్యేలా ఉంటాయి; Low-level (Assembly, Machine language) మెషిన్ కు దగ్గరగా ఉంటాయి.

6. MS Office షార్ట్‌కట్లు మరియు Excel ఫంక్షన్లు

Excel ఫంక్షన్లు: =SUM(A1:A5) మొత్తం; =AVERAGE() సగటు; =MAX() / =MIN() గరిష్ట / కనిష్ట విలువ; =COUNT() సంఖ్యల లెక్క; =IF(షరతు, నిజమైతే, తప్పైతే); =VLOOKUP() నిలువు వరుసలో వెతకడం; =CONCATENATE() టెక్స్ట్ కలపడం.

7. నెట్‌వర్కింగ్ మరియు ఇంటర్నెట్

• నెట్‌వర్క్ రకాలు: LAN (చిన్న ప్రాంతం — ఆఫీస్), MAN (నగరం), WAN (విశాల ప్రాంతం — ఇంటర్నెట్ అతిపెద్ద WAN).
• నెట్‌వర్క్ పరికరాలు: Router (నెట్‌వర్క్‌ల మధ్య డేటా మార్గనిర్దేశం), Switch (LAN లో పరికరాలను కలుపుతుంది), Modem (డిజిటల్-అనలాగ్ సిగ్నల్ మార్పిడి), Hub.
• Topologies: Bus, Star, Ring, Mesh.
• Protocols: HTTP/HTTPS (వెబ్), FTP (ఫైల్ బదిలీ), SMTP (ఈమెయిల్ పంపడం), POP3/IMAP (ఈమెయిల్ స్వీకరించడం), TCP/IP.
• IP address: నెట్‌వర్క్ లో ప్రతి పరికరానికి ప్రత్యేక చిరునామా. URL: వెబ్ పేజీ చిరునామా. Browser vs Search Engine: Browser (Chrome, Edge) వెబ్ పేజీలు చూపించే సాఫ్ట్‌వేర్; Search Engine (Google, Bing) సమాచారం వెతికే సేవ.
• Wi-Fi: IEEE 802.11 స్టాండర్డ్ ఆధారంగా వైర్‌లెస్ నెట్‌వర్కింగ్.

8. సైబర్ భద్రత (Cyber Security)

• Virus: ఇతర ఫైళ్లకు అంటుకుని వ్యాపించే హానికర ప్రోగ్రామ్. Worm: స్వయంగా నెట్‌వర్క్ లో వ్యాపిస్తుంది. Trojan: ఉపయోగకరమైనదిగా కనిపించే హానికర సాఫ్ట్‌వేర్. Ransomware: డేటా ను లాక్ చేసి డబ్బు డిమాండ్ చేస్తుంది. Spyware: రహస్యంగా సమాచారం సేకరిస్తుంది. Keylogger: టైప్ చేసిన ప్రతి కీని రికార్డ్ చేస్తుంది.
• Phishing: నకిలీ ఈమెయిల్/వెబ్‌సైట్ ద్వారా పాస్‌వర్డ్, OTP, కార్డ్ వివరాలు దొంగిలించడం. Vishing: ఫోన్ కాల్ ద్వారా చేసే మోసం.
• Firewall: అనధికార ట్రాఫిక్ ను నియంత్రించే భద్రతా వ్యవస్థ. Antivirus: హానికర ప్రోగ్రామ్ లను గుర్తించి తొలగిస్తుంది.
• Encryption: డేటాను కోడ్ రూపంలో మార్చడం, అధీకృత వ్యక్తులు మాత్రమే చదవగలరు. Two-Factor Authentication (2FA): పాస్‌వర్డ్ తో పాటు OTP వంటి రెండో verification పొర.
• బ్యాంక్ ఎప్పుడూ OTP, PIN, CVV ను ఫోన్/ఈమెయిల్ లో అడగదు — ఇది exams లో మరియు నిజ జీవితంలో ముఖ్యం.

9. బ్యాంకింగ్ టెక్నాలజీ మరియు డిజిటల్ చెల్లింపులు

• CBS (Core Banking Solution): బ్రాంచ్ లన్నింటినీ కేంద్రీకృత డేటాబేస్ తో అనుసంధానం చేసే వ్యవస్థ — ఏ బ్రాంచ్ నుండైనా ఖాతా వివరాలు యాక్సెస్ చేయవచ్చు.
• NEFT, RTGS, IMPS, UPI: ఎలక్ట్రానిక్ చెల్లింపు వ్యవస్థలు; UPI ని NPCI (National Payments Corporation of India) నిర్వహిస్తుంది. RTGS — నిమిషాల్లో పెద్ద మొత్తాలు; NEFT — బ్యాచ్‌ల్లో ప్రాసెస్; IMPS — 24x7 తక్షణ బదిలీ.
• AEPS (Aadhaar Enabled Payment System): బయోమెట్రిక్ ద్వారా Aadhaar ఆధారిత లావాదేవీలు.
• ATM, POS, Internet/Mobile Banking: YONO (SBI), IBPS గుర్తింపు పొందిన apps వంటివి ప్రాథమిక భావనలు.
• డిజిటల్ ఇండియా చొరవలు: Digital Rupee (e-₹ / CBDC) — RBI జారీ చేసే డిజిటల్ కరెన్సీ; Jan Dhan Yojana — ఆర్థిక చేరిక పథకం.
• Digital Signature: ఎలక్ట్రానిక్ డాక్యుమెంట్ ల ప్రామాణికతను నిర్ధారించే వ్యవస్థ.

10. ముఖ్యమైన సంక్షిప్త పదాలు (Abbreviations)

చదివే విధానం (4-వారాల ప్రణాళిక)

1. మొదటి వారం: కంప్యూటర్ తరాలు, హార్డ్‌వేర్, మెమరీ, సంఖ్యా వ్యవస్థలు.
2. రెండో వారం: సాఫ్ట్‌వేర్ భావనలు, MS Office షార్ట్‌కట్లు, Excel ఫంక్షన్లు.
3. మూడో వారం: నెట్‌వర్కింగ్, ఇంటర్నెట్, సైబర్ భద్రత.
4. నాలుగో వారం: బ్యాంకింగ్ టెక్నాలజీ, సంక్షిప్త పదాలు, mock tests తో revise.
5. ప్రతి mock test లో తప్పు చేసిన ప్రశ్నలను 🧠 Revise notebook లో చేర్చండి.

Practice ప్రశ్నలు (సమాధానాలతో)

1. Volatile memory ఏది? — RAM
2. చెక్కుల ప్రాసెసింగ్ కు ఉపయోగించే టెక్నాలజీ? — MICR
3. 1 KB = ? Bytes — 1024
4. Undo చేయడానికి షార్ట్‌కట్? — Ctrl + Z
5. ఈమెయిల్ పంపడానికి ఉపయోగించే protocol? — SMTP
6. నకిలీ ఈమెయిల్ ద్వారా వివరాలు దొంగిలించే దాడి? — Phishing
7. దశాంశ సంఖ్య 13 యొక్క Binary రూపం? — 1101
8. "Father of Computer" గా పిలువబడేవారు? — Charles Babbage
9. UPI ని నిర్వహించే సంస్థ? — NPCI
10. Non-volatile memory ఏది? — ROM
11. నెట్‌వర్క్ లో పరికరాలను కలిపే పరికరం? — Switch
12. మొత్తం ప్రోగ్రామ్ ను ఒకేసారి అనువదించేది? — Compiler
13. Save As చేయడానికి function key? — F12
14. Excel లో సగటు కనుగొనే ఫంక్షన్? — =AVERAGE()
15. డేటాను లాక్ చేసి డబ్బు డిమాండ్ చేసే మాల్వేర్? — Ransomware
16. IEEE 802.11 దేనికి సంబంధించిన ప్రమాణం? — Wi-Fi
17. RTGS పూర్తి పేరు? — Real Time Gross Settlement
18. 1 GB = ? MB — 1024
19. వెబ్ పేజీ చిరునామాను ఏమంటారు? — URL
20. Aadhaar బయోమెట్రిక్ ఆధారిత చెల్లింపు వ్యవస్థ? — AEPS

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

IBPS PO Mains లో Computer Aptitude ఎన్ని మార్కులు ఉంటుంది?

Reasoning & Computer Aptitude కలిపి 45 ప్రశ్నలు, 60 మార్కులు ఉంటాయి; అందులో సాధారణంగా 4-6 ప్రశ్నలు నేరుగా Computer Knowledge పై వస్తాయి.

Computer Awareness కోసం ఎంత సమయం చదవాలి?

ఇది స్కోరింగ్ సెక్షన్ కాబట్టి 2-3 వారాల్లో ప్రాథమిక భావనలు పూర్తి చేసుకోవచ్చు. రోజుకు 30-45 నిమిషాలు సరిపోతుంది, తర్వాత mock tests తో revise చేసుకోవాలి.

SBI PO మరియు IBPS PO కి సిలబస్ ఒకటేనా?

అవును, రెండింటికీ దాదాపు ఒకే టాపిక్స్ ఉంటాయి — హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్, మెమరీ, MS Office, ఇంటర్నెట్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, బ్యాంకింగ్ టెక్నాలజీ.