ఎందుకు ముఖ్యం?
TSPSC Group-1/2, SSC, Banking (IBPS, SBI), RRB పరీక్షలలో Economy నుండి ప్రతి పేపర్‌లో ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఈ guide లో exam-oriented ముఖ్య అంశాలను సంక్షిప్తంగా చూద్దాం. ఏవైనా రేట్లు, గణాంకాలు కాలంతో మారుతాయి — తాజా సమాచారం కోసం Current Affairs మరియు అధికారిక వెబ్‌సైట్లను చూడండి.
1. జాతీయాదాయ భావనలు
- GDP: ఒక సంవత్సరంలో దేశ సరిహద్దుల్లో ఉత్పత్తి అయిన అంతిమ వస్తు సేవల మొత్తం విలువ.
- GNP: GDP + విదేశాల నుండి నికర కారక ఆదాయం.
- NNP: GNP − తరుగుదల (depreciation).
- తలసరి ఆదాయం: జాతీయాదాయం ÷ జనాభా.
2. ద్రవ్యోల్బణం (Inflation)
- Demand-pull: డిమాండ్ సరఫరా కంటే ఎక్కువైనప్పుడు ధరలు పెరగడం.
- Cost-push: ఉత్పత్తి వ్యయం పెరగడం వల్ల ధరలు పెరగడం.
- ధరల సూచికలు: CPI (వినియోగదారుల ధరల సూచిక) మరియు WPI (టోకు ధరల సూచిక). Base year లు మారవచ్చు — తాజా series ని చూడండి.
3. RBI మరియు ద్రవ్య విధానం
| సాధనం | అర్థం |
|---|---|
| Repo Rate | RBI వాణిజ్య బ్యాంకులకు ఇచ్చే స్వల్పకాలిక రుణాలపై వడ్డీ రేటు |
| Reverse Repo | బ్యాంకులు RBI వద్ద డిపాజిట్ చేసిన డబ్బుపై RBI ఇచ్చే వడ్డీ రేటు |
| CRR | బ్యాంకులు RBI వద్ద నగదుగా ఉంచాల్సిన డిపాజిట్ల శాతం |
| SLR | బ్యాంకులు తమ వద్దే ద్రవ ఆస్తుల రూపంలో ఉంచాల్సిన డిపాజిట్ల శాతం |
| MSF / Bank Rate | అత్యవసర రుణాలపై వడ్డీ రేట్లు |
ద్రవ్యోల్బణం పెరిగితే RBI సాధారణంగా రెపో రేటు / CRR పెంచి ద్రవ్య లభ్యతను తగ్గిస్తుంది; మాంద్యంలో తగ్గించి రుణాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. RBI 1935 లో స్థాపించబడింది.
4. బడ్జెట్ మరియు లోటులు
| పదం | సూత్రం |
|---|---|
| Revenue Deficit | Revenue Expenditure − Revenue Receipts |
| Fiscal Deficit | మొత్తం ఖర్చు − (రుణాలు మినహా మొత్తం ఆదాయం) |
| Primary Deficit | Fiscal Deficit − వడ్డీ చెల్లింపులు |
5. GST
వస్తు సేవల పన్ను (GST) 101వ రాజ్యాంగ సవరణ (2016) ద్వారా ఆధారం పొంది, 2017 జూలై 1 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది. ఇది పరోక్ష పన్నుల వ్యవస్థను ఏకీకృతం చేసింది. రేట్ల శ్లాబులు కాలానుగుణంగా మారాయి — ప్రస్తుత శ్లాబులను GST Council నోటిఫికేషన్ల ద్వారా సరిచూసుకోండి.
6. ప్రణాళికలు మరియు NITI Aayog
- మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక 1951–56 (వ్యవసాయానికి ప్రాధాన్యం).
- రెండో ప్రణాళికలో భారీ పరిశ్రమలకు ప్రాధాన్యం (మహలనోబిస్ నమూనా).
- ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో NITI Aayog 2015 జనవరిలో ఏర్పాటైంది.
7. బ్యాంకింగ్ మరియు ఆర్థిక సంస్థలు
- 1969 లో 14 ప్రధాన వాణిజ్య బ్యాంకుల జాతీయీకరణ; 1980 లో మరో 6.
- NABARD — 1982; SEBI — 1992 లో చట్టబద్ధ హోదా.
- మూడు రంగాలు: ప్రాథమిక (వ్యవసాయం), ద్వితీయ (పరిశ్రమలు), తృతీయ (సేవలు).
8. తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ
- వ్యవసాయం: గోదావరి, కృష్ణా నదులపై నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు — కాళేశ్వరం, శ్రీరామ్ సాగర్, నాగార్జున సాగర్.
- సేవల రంగం: హైదరాబాద్ లో IT, ఫార్మా పరిశ్రమలు ముఖ్యమైనవి.
- రాష్ట్ర బడ్జెట్, GSDP వృద్ధి, సంక్షేమ పథకాలు కాలంతో మారతాయి — Current Affairs ద్వారా తాజా అంశాలను చదవండి.
చదివే విధానం
- ప్రతి భావనకు నిర్వచనం + ఉదాహరణ + సూత్రం రాసుకోండి.
- వార్తా పత్రికలో ఆర్థిక వార్తలు రోజూ చదవండి (RBI నిర్ణయాలు, బడ్జెట్ ముఖ్యాంశాలు).
- రెపో రేటు, CRR, GST వంటి మారే అంశాలకు ప్రత్యేక "తాజా విలువలు" పేజీ ఉంచండి.
Practice ప్రశ్నలు (సమాధానాలతో)
- RBI ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది? — 1935
- ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో వచ్చిన సంస్థ? — NITI Aayog (2015)
- GST అమలు తేదీ? — 2017 జూలై 1
- Primary Deficit = ? — Fiscal Deficit − వడ్డీ చెల్లింపులు
- CRR పెంచితే బ్యాంకుల వద్ద రుణాలకు అందుబాటులో ఉండే నిధులు? — తగ్గుతాయి