📌 గమనిక: ఇది ముఖ్యమైన ఘట్టాల సంక్షిప్త guide. పరీక్షకు ముందు తెలుగు అకాడమీ వంటి standard పుస్తకాలతో సరిచూసుకోండి; వివరాలు కొంచెం భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
APPSC లో AP చరిత్ర ఎందుకు ముఖ్యం?
APPSC Group-1 (Paper-II), Group-2 (Mains లో సామాజిక చరిత్ర) మరియు ఇతర పరీక్షలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర, సంస్కృతి, భౌగోళికం నుండి ప్రశ్నలు వస్తాయి. కాలక్రమం, పాలకుల పేర్లు, కళలు, ఉద్యమాలు, సాహిత్యం — ఈ నాలుగు భాగాలుగా చదివితే సులభం.
1. ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగ చరిత్ర
| రాజవంశం | ముఖ్యాంశాలు |
|---|---|
| శాతవాహనులు | ధాన్యకటకం (అమరావతి ప్రాంతం) ప్రధాన కేంద్రం; అమరావతి స్తూపం, బౌద్ధ కళ |
| ఇక్ష్వాకులు | నాగార్జునకొండ బౌద్ధ కేంద్రం (విజయపురి) |
| తూర్పు చాళుక్యులు | వేంగి రాజధాని; తెలుగు సాహిత్య వికాసానికి ప్రోత్సాహం; రాజమహేంద్రవరం ప్రాంతం |
| కాకతీయులు | ఓరుగల్లు రాజధాని; తెలుగు ప్రాంతాల్లో విస్తరణ |
| రెడ్డి రాజులు | కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం కేంద్రాలు; సాహిత్య పోషణ |
| విజయనగర సామ్రాజ్యం | శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (1509–1529); ఆముక్తమాల్యద; అష్టదిగ్గజ కవులు |
2. వలస పాలన మరియు ఆంధ్రోద్యమం
- ఉత్తర సర్కారులు 1765 లో బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వచ్చాయి; తర్వాత మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగమయ్యాయి.
- శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక (1937): కోస్తా ఆంధ్ర మరియు రాయలసీమ నాయకుల మధ్య ఒప్పందం.
- పొట్టి శ్రీరాములు: ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేసి 1952 డిసెంబర్ 15 న మరణించారు; ఆ తర్వాత రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రకటన వచ్చింది.
- 1953 అక్టోబర్ 1: ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు; కర్నూలు రాజధాని; టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు తొలి ముఖ్యమంత్రి.
- 1956 నవంబర్ 1: తెలంగాణ ప్రాంతంతో కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు.
- 2014 జూన్ 2: ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం రాష్ట్ర విభజన; అమరావతిని రాజధానిగా ప్రకటించారు.
3. సంస్కృతి మరియు కళలు
| అంశం | వివరాలు |
|---|---|
| కూచిపూడి | కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి గ్రామం నుండి వచ్చిన శాస్త్రీయ నృత్యం; సిద్ధేంద్ర యోగి ప్రసిద్ధి |
| కలంకారీ | శ్రీకాళహస్తి మరియు మచిలీపట్నం ప్రసిద్ధి చెందిన వస్త్ర చిత్రకళ |
| బొమ్మలు | కొండపల్లి, ఏటికొప్పాక ప్రసిద్ధ చెక్క బొమ్మలు |
| బౌద్ధ ప్రదేశాలు | అమరావతి, భట్టిప్రోలు, సాలిహుండం, నాగార్జునకొండ |
| గుహ దేవాలయాలు | ఉండవల్లి గుహలు |
4. తెలుగు సాహిత్యం
- నన్నయ: ఆంధ్ర మహాభారతం ప్రారంభకుడు; "ఆదికవి".
- కవిత్రయం: నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన — ఆంధ్ర మహాభారత రచన.
- శ్రీకృష్ణదేవరాయలు: ఆముక్తమాల్యద రచయిత; అష్టదిగ్గజ కవుల పోషకుడు.
5. ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం
- ప్రధాన నదులు: గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, తుంగభద్ర, వంశధార.
- భారతదేశంలోని రాష్ట్రాల్లో గుజరాత్ తర్వాత అత్యంత పొడవైన తీరరేఖ (సుమారు 974 కి.మీ.) ఆంధ్రప్రదేశ్ కు ఉంది.
- సరస్సులు: కొల్లేరు (మంచినీటి), పులికాట్ (ఉప్పునీటి).
- పోలవరం ప్రాజెక్టు గోదావరి నదిపై; విశాఖపట్నం ప్రధాన ఓడరేవు.
- జిల్లాల సంఖ్య 2022 పునర్విభజన తర్వాత 26; తాజా మార్పులను అధికారిక వెబ్‌సైట్ లో సరిచూడండి.
ఎలా చదవాలి?
- మొదట పై పట్టికలను కాలక్రమంలో ఒక పేజీలో రాయండి.
- ప్రతి రాజవంశానికి రాజధాని, ప్రముఖ పాలకుడు, కళా-సాహిత్య కృషి ఒక్కో వాక్యంలో రాసుకోండి.
- ఉద్యమ ఘట్టాలకు తేదీలు (1937, 1952, 1953, 1956, 2014) గుర్తుంచుకోండి.
- తప్పు చేసిన MCQ లను 🧠 Revise notebook లో చేర్చి spaced revision చేయండి.
- తెలంగాణ ఉమ్మడి చరిత్ర కోసం Telangana History Guide కూడా చూడండి.
Practice ప్రశ్నలు (సమాధానాలతో)
- ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడిన తేదీ? — 1953 అక్టోబర్ 1
- ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి? — టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు
- ప్రత్యేక ఆంధ్ర కోసం ఆమరణ దీక్ష చేసినవారు? — పొట్టి శ్రీరాములు
- ఆముక్తమాల్యద రచయిత? — శ్రీకృష్ణదేవరాయలు
- కూచిపూడి నృత్యం ఏ జిల్లా గ్రామం నుండి? — కృష్ణా జిల్లా (కూచిపూడి)
- ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం తెలంగాణ ఏర్పడిన తేదీ? — 2014 జూన్ 2